Werelderfgoed en watericoon Schokland
-
Werelderfgoed Schokland:
een eiland vol verhalen
Midden in de strakke lijnen van de Noordoostpolder ligt een plek die zich niet laat vangen in rechte vormen. Schokland. Ooit een eiland in de woeste Zuiderzee, nu een groene verhoging in het polderland. Wie hier rondloopt, wandelt over duizenden jaren geschiedenis. Niet voor niets kreeg het voormalige eiland Schokland in 1995 de UNESCO Werelderfgoedstatus.
Volgens marketingmedewerker Bas Visscher van Museum Schokland schuilt de kracht van Schokland in het verhaal van mensen die hier leefden met het water. ‘Op Schokland zie je een bewoningsgeschiedenis die zo’n 10.000 jaar teruggaat. Dat is vrij uniek in West-Europa. Van de prehistorie tot nu: steeds leefden hier mensen op, rond en met het water.’
Eén groot archeologisch monument
Schokland is één groot archeologisch monument. In Museum Schokland, rondom het karakteristieke kerkje, wordt het verleden tastbaar. Bezoekers maken een reis door de tijd: van de ijstijd met mammoeten, via eeuwen van bewoning op terpen, tot de inpoldering en gevonden scheepswrakken.
Veel van die archeologische rijkdom kwam aan het licht na de inpoldering van de Noordoostpolder in 1942. Toen Schokland zijn eilandstatus verloor en onderdeel werd van het nieuwe land, werden bij het ontginnen talloze vondsten gedaan. ‘Schokland paste eigenlijk niet in de strakke tekentafelmaatschappij van de polder,’ vertelt Bas Visscher. ‘Maar juist door die vondsten kreeg het een heel eigen plek. De bodem vertelde zijn verhaal’, zegt hij enthousiast.
Werelderfgoed in het klein
In 1995 kende UNESCO Schokland de Werelderfgoedstatus toe. ‘Vanwege de bijzondere combinatie van een lange bewoningsgeschiedenis en rijke archeologie. Bovendien ligt Schokland in de rivierdelta van de IJssel en de Vecht. Daardoor vertelt het eiland niet alleen zijn eigen verhaal, maar ook dat van Nederland in het klein.’
Een belangrijk hoofdstuk is het verhaal van de eilandbewoners, de Schokkers. Zij moesten in 1859 hun eiland verlaten vanwege extreme armoede. In het museum zijn eenvoudige gebruiksvoorwerpen en sieraden te zien. ‘Ze hadden weinig,’ zegt vertelt hij. ‘En juist dat maakt hun verhaal zo menselijk en aangrijpend.’ Thema’s van vroeger zijn nog steeds herkenbaar. Leven met water, omgaan met klimaatverandering, samenleven op een klein stuk land en de relatie tussen bewoners en overheid. ‘
Rust, ruimte en beleving
Voor bezoekers voelt Schokland als een rustige, bijna verstilde plek. Je wandelt of fietst langs de rand van het voormalige eiland en staat met één been in het oude land en met het andere in de polder. Aan de ene kant het reliëf van Schokland. Aan de andere kant de uitgestrekte akkers.
‘Mensen zoeken hier rust, ruimte en betekenis,’ zegt Visscher. ‘Mijn persoonlijke favoriete plek? De museumkerk! Dat is één van de weinige gebouwen die nog echt uit de eilandperiode stammen. Als je daar staat en uitkijkt over de bodem van de voormalige Zuiderzee, voel je direct hoe bijzonder deze plek is.’
Werelderfgoed Schokland
‘Onze geschiedenis gaat verder terug dan de strijd tegen het water. In de prehistorie woonden er hier jagers en vissers. Pas veel later, in de 12e eeuw, maken de bewoners terpen tegen het wassende water van de toen erg woeste Zuiderzee. Een strijd die zij in 1859 verliezen, ook door armoede gedwongen.’
‘Schokland blijft uiteindelijk behouden. Het is na inpoldering van de Noordoostpolder in 1942 een eiland op het droge. Uniek, en met een verhaal van prehistorie tot nu. Als je nu aan de noordkant van het eiland staat, kan je je goed voorstellen dat hier een haven was. Nazaten van de Schokkers vertellen er graag over.’
Te voet of op de fiets
Werelderfgoed Schokland en het museum kennen veel nationale en internationale bezoekers. Van cultuurliefhebbers tot recreanten die het gebied te voet of op de fiets bezoeken om soms te ontdekken dat de trotse afstammelingen van de Schokkers nog graag hun verhaal doen. Over de Schokker snelweg bijvoorbeeld: een smalle loopplank aan palen die terpen met elkaar verbond bij hoog water.
